Home

BookCrossing / De estafette van het boek

12 december 2002
door Esther Hageman

Boek uit? Zonde om het in de kast terug te zetten. Laat het achter; in de bus, in de kroeg, bij de tandarts. En lees op internet wat de volgende lezer er van vindt.

Onder vakantiegangers kwam het altijd al voor: je hebt je boek uit en je wilt het niet verder meesjouwen. Dus ofwel je ruilt een boek met een andere lichtgewichtreiziger, ofwel je laat jouw boek achter in het hotel. De nieuwe bezitter koestert dat boek niet speciaal: die leest het en geeft het opnieuw door, of laat het achter in een ander hotel. Maar het kan natuurlijk ook zijn dat het boek uiteindelijk met de vinder meegaat naar huis.

Wat bij vakantiegangers gebeurt omdat de bagage niet nodeloos zwaar moet worden, is bij BookCrossing het eigenlijke doel. 'Een boek vrijlaten' noemen ze het, of 'een boek loslaten'. Ze hebben er een spannende hobby aan -of ze hopen daar in elk geval op. Van een vakantieboek hou je niet bij wie of waar het terechtkomt. Van een BookCrossing-boek is dat nu juist de pret. BookCrossers hebben er lol in om het spoor van een boek te volgen.

Voorin een BookCrossing-boek plakken ze een etiket dat wel iets heeft van een ex-libris. Daarop staat uitleg, en het nummer dat het kreeg toen de 'loslater' het boek 'registreerde'op de site van BookCrossing (www.bookcrossing.com). Dat genummerde boek legt de 'loslater' ergens in de publieke ruimte neer. Op een stoel in de trein. Op de leestafel in een café. Op een vensterbank op Schiphol. De 'loslater' hoopt nu, dat de vinder op de site laat weten dat-ie het boek heeft gevonden -en als het even kan, wat hij ervan vond. Voordat de 'loslater' z'n boek, als een elektronische vorm van flessenpost, aan het buitenshuize toeval prijsgeeft, zet hij z'n mening over dat boek ook op de site.

Zo is in Leiden op 25 november een exemplaar van Anna Enquists 'Het Meesterstuk' losgelaten in café de Bontekoe. De voormalige eigenaar van het boek, pseudoniem Kazarca, is er niet speciaal enthousiast over: 'Ik heb het boek uitgelezen, dus dat wil wel wat zeggen, maar het heeft lang geduurd dus dat is iets minder... Geen voltreffer dus... Maar wie weet denken anderen er wel anders over', schrijft Kazarca er, niet al te aanmoedigend, bij. Het boek krijgt van Kazarca een zesje.

De virtuele leesclub die BookCrossing idealiter is, is een idee van een 36-jarige Amerikaan Ron Hornbaker (internet-pseudoniem: Reno), in het dagelijks leven de bovenbaas van een software-bedrijf in Kansas City. Hoewel, Hornbaker schuift de eer voor het idee door naar zijn ouders, die allebei in het onderwijs werkten. ,,Zij brachten me het plezier van lezen en leren al vroeg bij. Indirect culmineert in BookCrossing hun jarenlange goede invloed.'' Hornbaker wil het liefst van de hele wereld één grote bibliotheek maken.

Zo ver is het nog niet helemaal, al hebben sinds Hornbaker in april 2001 met zijn website begon wereldwijd 68000 BookCrossers samen inmiddels wel een kleine 175000 boeken 'geregistreerd'. Die zijn dus al in het wild uitgezet, of dat gaat binnenkort gebeuren.

In Nederland is het nog een hobby voor weinigen, en serieuze concurrentie voor tweedehands boekengigant De Slegte vormt BookCrossing ook nog niet bepaald. Op dit moment zijn er 1148 Nederlandse BookCrossers -maar, dat is in elk geval al meer dan het veel grotere Duitsland, dat er 1114 telt.

Een van de Nederlandse enthousiastelingen is, in Amsterdam, Moni Westenbrink (42), in het dagelijks leven kraamverzorgster maar sinds een week o f zes begeesterd door BookCrossing. Ze kwam de club tegen als link op een andere internet-site, die van het kunstenaarsproject 1000 Journals (dat vanuit San Francisco blanco dagboeken de wereld instuurt, in de hoop dat ze volgeschreven terugkeren). Ze surfte naar BookCrossing en liep onmiddellijk warm voor het idee.

,,Ik heb intussen vier boeken achtergelaten. De eerste was een van de Cadfael-verhalen, een detective. Die legde ik toen ik instapte in de bus in dat bakje waarin dat krantje, de Spits, altijd ligt. Maar binnen een paar minuten hield de buschauffeur stil. Hij stak het boek in de hoogte en zei door de microfoon: 'Iemand is z'n boek vergeten'. Wat gebeurt er: een van de passagiers staat op en neemt het boek over van die chauffeur.''

Twee andere boeken liet ze achter in een café, eentje legde ze in een filiaal van The Body Shop neer op een tafeltje waar ook koffie op stond. ,,Daar ben ik niet bij blijven kijken, dus of die zijn meegenomen weet ik niet.''

Maar over geen van de vier boeken die ze heeft 'vrijgelaten' kreeg ze sindsdien op internet bericht. ,,In theorie kan dat nog altijd gebeuren, maar daar ga ik niet van uit.'' In de praktijk komt het niet zo vaak voor dat je een reactie krijgt: over vier van de vijf boeken hoort de voormalige eigenaar nooit meer iets. Westenbrink: ,,Het zou leuk zijn als het gebeurde, maar per slot van rekening heeft niet iedereen internet. Voor mij is het ook niet per se de kick dat je iets terughoort. De gedachte dat zo'n boek een nieuw, eigen leven gaat leiden, die vind ik al erg leuk.''

Thuis heeft ze bij de huisdeur al veel langer een doos staan met overtollige boeken en andere spullen, waar het bezoek een greep in mag doen onder het motto 'neem maar mee als je het leuk vindt, mij staat het in de weg'. ,,Het idee dat je overtollige boeken wegdoet is natuurlijk helemaal niet nieuw. Nieuw is alleen dat internet de mogelijkheid biedt om dat boek te volgen. Voor boeken geldt: er zijn er veel die je gewoon maar één keer leest en daarna nooit meer. Die staan daar maar, in de kast, en eigenlijk zijn ze een soort ballast in je bestaan. Het is heel lekker om die kwijt te raken. Je kunt overtollige boeken natuurlijk ook naar De Slegte brengen. Maar dan krijg je er zo weinig voor, daar hoef je het niet voor te doen. Op deze manier heb je meer plezier.''

BookCrossing biedt ook de mogelijkheid om achter een bepaald boek aan te jagen: de deelnemers kondigen immers vooraf aan welk boek ze in het wild gaan loslaten. Al die boeken samen vormen een lijst waarin je kunt grasduinen. Westenbrink: ,,Ik kwam op de site een exemplaar tegen van Fahrenheit 451, van Ray Bradbury. Dat is een klassieker, maar ik had 'm nog nooit gelezen. De mevrouw die dat boek wilde wegdoen, een Amerikaanse, schreef erbij dat ze binnenkort naar Nederland ging en het plan had om het boek dan los te laten. Dus ik mailde haar: vertel me waar en op welke dag je dat van plan bent, dan ga ik het zoeken. Dat had een speurtocht kunnen worden, maar uiteindelijk heeft ze het me per post toegestuurd. Nee, verder heb je geen contact met zo iemand. Dat is niet speciaal de bedoeling. Het kan, maar het hoeft niet.''

Zoals skaters er lol in hebben om op vrijdagavonden collectief te gaan skaten, zo is wereldwijd elke tweede dinsdag van de maand om zeven uur 's avonds het moment dat BookCrossers elkaar in den vleze kunnen ontmoeten tijdens een, zoals dat heet, meet-up. Wie zich op de site opgeeft, krijgt te lezen waar de bijeenkomst plaats zal vinden. In Nederland zou dat deze keer zijn in het Amsterdamse café De Peereboom -alleen blijkt dat café sinds ruim een jaar veranderd te zijn in een restaurant, met een andere naam. ,,Is hier een bijeenkomst van BookCrossing?'', vraagt Moni Westenbrink aan de jongen achter de toog. ,,Ja'', zegt die met een blik in een bloknoot. ,,Er is een reservering om 19 uur voor een boekenclub.''

Maar wie er ook verschijnen, geen BookCrossers. ,,Vorige maand had ik me ook opgegeven voor de meet-up'', vertelt Moni Westenbrink, ,,maar toen werd die afgelast wegens te weinig belangstelling.'' Dat het deze week vriest zal dus de oorzaak niet zijn dat alleen Westenbrink is komen opdagen. Misschien vinden BookCrossers het wel leuker om het mysterie intact te laten. ,,In elk geval heb ik wel een heel avontuur beleefd'', zegt Moni Westenbrink wanneer ze dan maar weer op huis aan gaat.

Henk Kraima, roerganger van de stichting CPNB -voor de collectieve propaganda van het Nederlandse boek- kreeg afgelopen voorjaar voor het eerst lucht van het bestaan van BookCrossing. Hij was in de VS en las er in een boekenvakblad een artikel over. ,,Ik vond het onmiddellijk een geweldig leuk idee. Alles wat aanmoedigt om een boek te lezen is natuurlijk prima. Dat het om tweedehands gebruik gaat, en niet om kopen, daar zit ik helemaal niet mee. Als de mensen maar lezen, dan komt de rest vanzelf. Nee, zelf doe ik het niet. Als ik jonger zou zijn en geen gezin zou hebben, dan vond ik het vast heel spannend. Oeps, wat klinkt dat oud. Maar zo is het wel.''

Achter het pseudoniem Kazarca, die een Anna Enquist achterliet in een Leids café, gaat de 3de jaars studente culturele antropologie Judith Jansen schuil. Bij haar is het BookCrossen bij die ene keer gebleven. ,,Ik ben de volgende dag naar het café teruggegaan en toen was het weg. Op internet heeft de vinder een pickup-note achtergelaten, dat wel. Maar daarna heb ik niks meer gehoord. Als idee is BookCrossen natuurlijk tof, maar dan moet je wel iets terughoren. De lol is dat je dat boek kunt volgen. Ik dacht nog: als ik het boek in een supermarkt neerleg wordt het gevonden door mensen die geen internet hebben, dus daarom legde ik het in een café. Maar niks hoor. Dan is de lol er snel af.''