Home
Bookcrossing artikel voor GPD kranten, door Claartje van den Broek, november 2002

Zwervende boeken veroveren de wereld / geheimzinnige donateurs helpen toeval een handje

Door Claartje van den Broek

Een boek koop je in een winkel, het belandt na lezen in de kast. Het blijft daar voorgoed, of begint een nieuw leven in het tweedehandscircuit. Maar let goed op, er zijn ook mensen die met opzet hun dierbare boeken te vondeling leggen. Met als doel: lezen en weer doorgeven. Hoe meer lezers, hoe groter de kans is om een boek tegen te komen in de supermarkt, trein of het café. De geheimzinnige ex-eigenaar is te vinden op internet, vanaf 20 november officieel ook op een Nederlandse-Vlaamse site: wildeboeken.nl

DEN HAAG (GPD) "Boeken over katten leg je bij het kattenvoer, verhalen over groenten leg je tussen de diepvriesgroente. Je wordt heel creatief als je de smaak eenmaal te pakken krijgt." De van oorsprong Amerikaanse RubyBlue (haar internetschuilnaam) uit Nunspeet stuurde tot nu toe ongeveer veertig boeken de wereld in. Meestal legt ze haar gelezen boeken bij Albert Heijn, op het copieerapparaat of bij een koffietafeltje. "Dan zijn ze duidelijk zichtbaar." Vrienden uit de Verenigde Staten brachten haar op het idee. Ze keek op de website voor 'bookcrossing' en de uitwisselingsactie sprak haar aan. "Waarom? Ik word nu drie keer blij van een boek. Als ik het heb gelezen, van het idee dat ik het loslaat en het boek op reis gaat en ik vind het mooi als iemand anders er ook van kan genieten."

In groten getale hebben lezers over de hele wereld de afgelopen anderhalf jaar boeken te vondeling gelegd. Er zwerven volgens de bookcrossing website momenteel 159.531 boeken van de ene naar de andere eigenaar. Literatuur, non-fictie, science fiction en strips, het genre maakt niet uit. Het lijkt een sport te worden om een boek achter te laten op een publieke plaats, te hopen dat de vinder de eigenaar niet achterna holt en af te wachten of de nieuwe eigenaar zich op internet zal registreren. RubyBlue: "Sommige Nederlanders verklaarden me voor gek dat ik zulke waardevolle boeken zomaar weg deed. In de bus keken ze me heel vreemd aan toen ik een boek achter liet."

Wie zich gelukkig wil prijzen met gevonden leesvoer, moet speuren naar boeken met een briefje: 'gratis boek' op de kaft. Aan de binnenkant zal een nummer staan dat de vinder op de internetsite BookCrossing kan intoetsen om de vorige eigenaar, al dan niet onder een schuilnaam, te achterhalen. Het achterliggende idee is dat de vinder het boek ook weer doorgeeft en meningen op internet worden uitgewisseld. Dat dit laatste weinig gebeurt en dat er heel veel boeken zijn die niet van eigenaar verwisselen vindt Frans Goddijn uit Arnhem geen probleem. "Er zijn acht mensen via mijn homepage lid geworden van de site, ook al bereik je maar één persoon, dat is al mooi."

Goddijn heeft al een term gevonden voor zijn nieuwe hobby. De administratief medewerker, die met driehonderdvijftig boeken de helft van zijn verzameling over de stad verspreidde, noemt het 'ontzamelen'. "Je moet het echt eens proberen, het gevoel om iets los te laten is geweldig. Je focust je op een positieve actie, in plaats dat je rouwt om verlies." Hij was kleiner gaan wonen, haalde oude verzamelingen uit de kelder, verwijderde de dubbele rijen uit de kast en zette met zijn vrijgevigheid de openbare bibliotheek voor het blok. "Ze hebben over mijn acties vergaderd, maar weten nog niet wat voor standpunt ze in moeten nemen." Zijn nieuwste actie: hij herdacht afgelopen week een overleden vriend niet met een bosje bloemen, hij stuurde 25 door zijn vriend geschreven boeken de wereld in. Nederland is als klein land op de website een opvallend grote aanwezige, met rond de 1000 leden. Een greep uit het ledental van de grootste der bijna negentig aanwezige landen: Italië (2203), Australië (1365), Canada (7934) en de VS (49.462). Mondiaal heeft te website van bookcrossing 61.628 leden.

NOMADENBOEKEN
De Nederlandstalige 'wildeboeken'site, die sinds eind oktober in Antwerpen online is, handelt volgens hetzelfde principe. Inmiddels hebben zich ook daar na een boekenbeurs al 578 leden en 122 boeken aangemeld. "Iedereen is vast nog druk aan het lezen", antwoordt Michaël Vandebril van de Stichting Antwerpen Boekenstad op de vraag hoe het komt dat er onder de leden nog geen doorgestuurde boeken zijn.

Waar de nomadenboeken in Amerika helemaal zelfstandig een behoorlijke rage ontketenden, wil de stichting het rondzwerven van boeken in Nederland en België een duwtje in de rug geven. Vandebril: "Het Nederlandse taalgebied is kleiner dan het Engelse, het heeft steun nodig." Schrijver Oscar van den Boogaard is inmiddels peetvader van de wildeboeken en zal de leden iedere twee weken van een column voorzien. "Toeval is in het werk van Van den Boogaard een veel voorkomende thematiek", legt Vandebril uit.

Antwerpen Boekstad wil vanaf januari 2003 openbare gelegenheden vragen om zich als wildeboekenbieb op te geven. Vandebril: "Zodat je weet waar de boeken zullen liggen." Ook is er een plan in de maak om een boekenkast met gratis boeken in de stad Antwerpen neer te zetten. Vandebril ziet met de nomadenboeken een schat aan mogelijkheden om de toekomst van het boek een nieuwe richting te geven. "Natuurlijk kunnen mensen ook gewoon naar de bibliotheek om boeken te lenen. Dit is een alternatieve manier, deze is avontuurlijker en bevordert persoonlijk contact. Zo heeft iemand een leeg boek neergelegd, waar iedere vinder iets in moet schrijven. Dat vind ik de mooiste actie."

POST
Het initiatief van de bookcrossingsite komt van Ron Hornbraker uit Kansas, een internethobbyist die uit wilde vinden hoe je een community kunt opzetten op het net. Begin 2001 ging zijn site online, al gauw kreeg hij iedere dag 300 nieuwe leden. De in Nederland actieve RubyBlue wist ermee de weg naar internet te vinden, sloot 32 digitale vriendschappen, schreef alle Nederlandse leden een brief en zette haar hele bibliotheek online. Zodat anderen kunnen zien welke boeken ze van haar kunnen lenen. "Ik krijg veel boeken van onbekenden uit Amerika via de post. Voor hen is het bijzonder dat hun boek naar Europa gaat, ik lees boeken die hier niet verkrijgbaar zijn en die ik me niet kan veroorloven. Laatst stuurde een onbekende vrouw van tachtig mij een boek, dat vind ik zo interessant."

Ze schonk de wereld in eerste instantie vooral dokterromannetjes, omdat ze dacht dat veel mensen die lezen. Onder het motto: "Rotzooi voor de een is goud voor de ander." Al gauw ging ze over tot het serieuzere werk. Zo deed ze net als Frans Goddijn ook de werken van Kafka van de hand. Goddijn: "Ik vind dat mensen de moeite moeten doen om literatuur te lezen. Maar dat is natuurlijk persoonlijk. Alle boeken zijn prima, ik sta er alleen niet achter als mensen oude computerboeken van de hand doen. Die zijn niet meer actueel, daar heb je helemaal niets aan."

De officiële lancering van de wildeboekensite is op 20 november op het literaire festival De Wintertuin in Nijmegen. De Nederlandse bemoeienis ligt bij deze organisatie, die haar bijdrage levert door poëziebundels in de openbare ruimte te verspreiden. Directeur Frank Tezelaar was afgelopen zomer zelf de gelukkige vinder van een boek. "Ik dacht even dat het in scène was gezet, dit kon geen toeval zijn. Toch was het zo." In strandtent De Zeemeeuw in Zeeuws-Vlaanderen lag Op Oloop van Juan Filloy voor hem op een tafeltje. De grote vraag is natuurlijk of Tezelaar zich al heeft aangemeld als vinder. "Nee, eerlijk gezegd ben ik daar nog niet aan toegekomen. Dat mag niemand weten hoor!"